|
|
 |
|
| 'Otobüs işletmeciliği her zaman var olacaktır' |
 |
Türkiye ile birlikte gelişim gösteren otobüs işletmeciliğinin yaşanan her sıkıntıya rağmen gelişimini ve değişimini sürdüreceğini söyleyen Latif Karaali, eşit rekabet şartları oluşturulursa bunun daha kolay sağlanacağını belirtti.
|
|
Cumhuriyetle yaşıttır otobüs taşımacılığı. Yük kamyonlarıyla başlayan yolcu taşımacılığı meşakkatli bir süreçten geçti. Uzun mesafe yolculuğunun tek aracı olan trenden inen insanları trenin gidemediği yere getirmek ve mesafenin çok uzun olup trenin gidemeyeceği yerlere insanları götürmek için başlayan süreç, kasası tahta olan kamyondan bozma otobüs taşımacılığıyla devam etti. Üretici firmaların Türkiye'de üretim yapmaya başlamasıyla kullanılan otobüslerin kalitesi arttı. Karayollarına yapılan büyük yatırımlarla Türkiye'nin her bölgesine ulaşım kolaylaştıkça beklentilerin artması otobüs kalitesinin artırmasında en önemli etken oldu. Peronlardaki bir görevli bir kağıt-kalem ve bir telefondan ibaret yazıhanelerden bilgisayarların kullanıldığı bir anlayışa gelinen günümüzde otobüs içindeki ikramdan hizmete, multimedya teknolojilerinden otobüste uygulanan güvenlik teknolojilerine, konfor ve motor gücüne kadar büyük bir atılım gerçekleşti.
Otobüs taşımacılığının geçirdiği tüm evrelerde var olan bir firma Has Turizm. İsmail ve Mehmet Selim Kara kardeşler 1952 yılında kamyondan bozma bir otobüsle Antakya-Mersin hattında haftada iki seferle yolcu taşımacılığına ilk adımlarını atmasıyla sektöre giren Has Turizm, bugün kayıtlı sermayesi 3 milyon 715 bin 150 TL ve 2009 cirosu 117 milyon 780 bin 45 TL olan, 300'e yakın öz mal aracıyla gerçekleştirdiği 63 bin 710 seferle 2 milyon 89 bin 610 adet yolcu taşıyan bir şirket haline geldi. Ege, Akdeniz ve İç Anadolu Bölgesi'nde faaliyet gösteren Has Turizm, Antakya-Suriye, Antakya-Suudi Arabistan, Antakya-Yemen, İstanbul-Sofya, Sofya-Avusturya ve Sofya-İtalya yurt dışı seferler düzenlerken Suudi Arabistan, Yemen, Sudan ve Rusya'da ülke içi yolcu taşımacılığı gerçekleştiriyor.
OTOBÜS İŞLETMECİLİĞİ TÜRKİYE'DEN DAHA FAZLA GELİŞİM GÖSTERDİ
Has Otomotiv Yönetim Kurulu Üyesi Latif Karaali, başlangıcı Türkiye Cumhuriyeti ile aynı döneme denk gelen otobüs taşımacılığının Türkiye'nin gelişiminden daha fazla bir gelişim gerçekleştirdiğini düşünüyor. Şu an dünyanın önemli bir gücü halinde olan otobüs işletmeciliğinin hizmet kalitesi, otobüs kalitesi, seyahat kalitesi ve fiyat bakımından otobüs taşımacılığı büyük gelişme gerçekleştirdiğini söyleyen Karaali'ye göre Türkiye'de rekabetin ne demek olduğu bilinmezken otobüs taşımacılığında rekabet yaşanıyordu. Sektöre ilk giren insanları sektöre büyük bir ivme kazandıran yürekli insanlar olarak niteleyen Karaali, yokluklar içerisinde iş yapan kamyondan bozma tahta kasalı otobüslerle faaliyet gösteren firmaların, günümüzdeki duruma kadar sürekli bir değişim ve gelişim göstererek geldiğinin altını çiziyor. Kendi ismiyle oluşturduğu internet sitesi ile de geçmişle gelecek arasında sürekli bağ kurarak kaleme aldığı yazılarında bu değişim ve gelişimi, sektörün ilk zamanlarında nelerin yaşandığını ve günümüzde hangi koşullarda hizmet verdiğini anlatıyor.
SEKTÖRE KOLAY GİRİŞ SERMAYE BİRİKİMİNE ZARAR VERDİ
Fiyatta rekabet otobüs işletmeciliği sektörünün her zaman yaşadığı en önemli sıkıntı. Bu sıkıntının en önemli nedenleri arasında sektöre girişlerin kolay olması geliyor. Her ne kadar çeşitli kısıtlamalarla bunun önüne geçilmeye çalışılsa da bu hala devam ediyor. Süregelen ekonomik kriz birçok firmanın kapanmasına veya şirket birleşmelerine neden olsa da otobüs işletmeciliği hala cazibesini koruyor. Çünkü yüzde 97'si karayolu taşımacılığı olan bir ülkede otobüsle ulaşım hala revaçta. Karaali, otobüsçülükte gece zengin uyuyup sabah fakir kalkmak diye bir tabir olduğuna değiniyor ki bu sözün söylenmesinin nedeni yapılan kazalar. Ancak Latif Karaali, kazadan önce sermaye birikimi konusuna da bakmak gerektiğinin de altını çiziyor. Temelinde yoğun rekabet olan ve göz önünde olan bir sektör olarak nitelediği otobüsçülükte, hizmet satıldığı için her yapılanın dikkatle yapılması gerektiğini söylerken şunlara değiniyor Karaali, "Çünkü her şey ortada. Otobüs üretici firmaların Türkiye'ye üretim yapmaya başlamasıyla otobüs firmaları arasında yaşanan rekabetin birleşmesi sürekli iyi otobüs üretilmesine bu da beraberinde konforun gelmesine neden oldu. Konforlu iyi otobüslere ulaşmak da sermaye birikimiyle ilgili. Sektöre girişin çok kolay olması fiyatta rekabete neden olunca sermaye kolay olmadı. Hizmet kalitesi anlamında böyle bir sıkıntı olmasa da bu durum sermaye birikimine zarar verdi."
UÇAKLA REKABET AVANTAJIMIZ YOK EDİLİYOR
Son 7 yıl içerisinde sektörde ciddi bir dönüşüm yaşansa da Karaali, çoğu konuda çok hızlı davranıldığını ve yeniden yapılanma sürecinde birtakım hatalar yapıldığını ifade ediyor. Nedir bu hatalar diye sorduğumuzda da şu cevabı veriyor: "Ucuz uçuşlar ve her vilayete havaalanı vatandaş için çok önemli bir gelişme. Ancak bunun ana taşıyıcı unsur olan otobüs firmalarına maliyeti çok yüksek oldu. Çok zor şartlar altında birikimini yapmış bir sektörün hızlı bir şekilde dönüşümünü yapmanın sıkıntıları yaşanıyor. Ayrıca rekabet ederken elin kolun bağlanması da sıkıntı oluşturuyor. Maliyet kalemlerinin en büyüğü olan yakıtta otobüsçü vergi verirken uçağın vergi vermemesi, uçak bilet fiyatlarının istediği gibi belirlenmesi yanında otobüsçülerin bunu yapamaması rekabet avantajını yok ediyor." 500 km'ye kadar otobüsün daha hızlı olduğuna vurgu yapan Latif Karaali, uçak fiyatlarının da ucuz olmadığını, fırsat günlerini dışında genele bakıldığında uçak fiyatları normalin üstünde olduğunu düşünüyor. Türkiye'nin geliştikçe tüm insanlara eşit fırsat sunulması gerektiğine de dikkat çeken Karaali, Türk insanının bin km bin 500 km otobüs yolculuğu da yapacağını söylerken bu görüşünü şuna dayandırıyor, "Eğer 500 km'den sonrası için uçakla gidin denirse neden diye sormak gerek. Zaman derseniz o zamanı kazanacaksınız ama sizin asgari ücretiniz ne kadar? Vatandaş, 1 gününü yolda harcayıp cebinde daha fazla para kalmasını istiyorsa otobüsü kullanır. O nedenle önce insanların milli gelirini yükseltip seyahat edebilme katsayısını artırmak gerekir. Avrupa'yla kıyasladığımızda seyahat etme katsayımız çok az."
TABAN FİYATI UÇAKLARDA DA UYGULANMALI
Taban fiyat uygulamasını TOFED'in istediğini söyleyen Karaali'ye göre ise taban fiyatı uygulaması yanlış bir uygulama. Taban fiyatı uçaklarda olmadığını ancak uçaklara da konması gerektiğini düşünen Latif Karaali, otobüs işletmeleri arasındaki bilet fiyatı rekabetine Ulaştırma Bakanlığı'nın 'Bilet fiyatlarının düşük tutulmasına devam edilmesi halinde yetki belgeleri iptal edecektir' uyarsıyla karşılık verdiğini söyleyerek şunları dile getiriyor: "Taban fiyatı yerine asıl otobüsçülerin dönüşümü yaşaması gerekir. Sezonda doluluk oranı tamdır ama sezonda taşıdığın bilet fiyatıyla sezon dışı bilet fiyatı arasında pek bir fark yok. Havayollarında uçuş tarihinden çok önce satışa sunulan ve belli koltuk sayılarında değişken olan bilet fiyatları varken otobüsçülükte bu yok. Ben taban fiyatı uygulamasına karşıyım ama bahsedilen inanılmaz fiyatlar otobüsçülük tarihinde her zaman olmuştur. Bir değişim yaşanıyorsa Türkiye'de otobüs firmaları da bu değişime ayak uydurmalı ve fiyatlarını piyasanın şartlarına göre ayarlamalı."
REKABET YATIRIMI ZORUNLU KILIYOR
"Bu kadar yoğun rekabetten dolayı azalan gelirlerden dolayı yatırım yapılmayacağı sanılmasın" diyerek yolcu taşımacılığının önemli unsuru olan otobüs taşımacılığının yaşanan her sıkıntıya rağmen adımlarına devam edeceğini vurgulayan Latif Karaali, bunu "Rekabetin gereği yatırım yapılmak zorunda" cümlesiyle özetliyor. Otobüs firmalarının artık fiyattan çok hizmet, konfor ve otobüslerdeki güvenlik unsurlarıyla rekabet etmeye başladığını anlatan Karaali, gelişmeler hakkında şu düşüncelerini dile getiriyor, "Şu an son trend multimedya sistemleri. Güvenlik unsurları, teknoloji bakımından dünyanın en iyi otobüsleri insanların hizmetine sunuluyor. Otobüs üreticisi de pazar taleplerine yönelik üretimler yapıyor. Sektörde profesyonel yönetici sayısı çok arttı. Eskiden kayıt tutulmuyordu şu an kaç yolcu taşındı, kaç sefer yapıldı bunlar tutuluyor. Bunlar yapılmadığında pazar sizi eliyor."
|
|
|
