|
|
 |
|
| Ulaştırma sektöründe 4.5 yıl nasıl geçti? |
 |
| Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 22 Temmuz'da seçim kararı almasıyla Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım yasa gereği görevinden istifa etti. Kabinenin en başarılı bakanları arasında gösterilen Yıldırım'ı ve 4.5 yılda ulaştırma sektöründe yapılanları masaya yatırdık |
|
Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım, 22 Temmuz'da yapılacak milletvekili genel seçimleri nedeniyle Anayasa gereğince görevini Denizcilik Müsteşarı İsmet Yılmaz'a bıraktı. Yıldırım, 4.5 yıllık bakanlığı döneminde hava, kara, deniz ve demiryollarında proje bazlı yürüttüğü çalışmalarla öne çıktı. Görevden ayrılmasının ardından havacılık ve denizcilik sektörlerinin gazetelere verdikleri tam sayfa ilanlarla 'teşekkür ettikleri' Binali Yıldırım, bir bütün olarak ulaştırma sektörüne deyim yerindeyse damgasını vurdu.
Transport bu sayısında 59.hükümetin ulaştırma sektöründe (hava, kara, deniz ve demiryolu) yaptıklarını ve Binali Yıldırım dönemini mercek altına aldı.
Nasıl bir tablo devraldı?
Binali Yıldırım, Kasım 2002 tarihinde ulaştırma sektörünü devraldığında gerek yük gerekse yolcu taşımacılığında, karayolunun payı yüzde 94, demiryolunun payı yüzde 3, deniz yolunun payı yüzde 0.4 ve havayolunun payı da yüzde 2.6 idi. Ulaşımın karayolu üzerinden gerçekleşmesi nedeniyle meydana gelen trafik kazalarında her yıl 3 bin kişi ölüyor, on binlerce kişi yaralanıyor ya da sakat kalıyordu. Maddi kayıp ise yılda 1.52 milyar dolar düzeyinde bulunuyordu. Yıldırım, Türkiye gibi coğrafi konumu itibariyle tüm ulaştırma türlerinin rahatça uygulanabileceği bir ülkede, taşımacılığın hemen hemen tek bir tür üzerinde yapılmasına 'dur' demek için kolları sıvadı. Bu amaçla Yıldırım'ın talimatıyla 'Ulaştırma Ana Planı Stratejisi' hazırlandı.
2005 yılında tamamlanan planın amaçları şöyle belirlendi:
*Kara, deniz, hava ve demiryolu taşımacılığının birbirine paralel olarak gelişmesi,
*Uygulamaya konulacak projelerle deniz ve hava taşımacılığı ile demiryolu işletmeciliği öncelikli olmak üzere ulaşım türleri arasında gerekli dengesinin sağlanması.
Bakan, bir yandan plan hazırlıklarını sürdürürken, diğer yandan da başta demiryolları olmak üzere sektörde 'Yıldırım gibi gelip geçti' dedirten çalışmalarına başladı. İşte rakamlarla ve projelerle demiryolu, denizyolu, karayolu ve havayolunda Bakan Yıldırım'ın icraatı:
DEMİRYOLU
Türkiye'de 1950 yılında taşımacılıkta karayolunun payı yüzde 50, demiryolunun payı yüzde 42, denizyolunun payı ise
yüzde 8 düzeyinde bulunuyordu. 50 yılı aşkın süredir unutulan demiryolu, Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım'ın döneminde önemli atılım yaptı. Demiryollarında aynı anda hem yeni projeler devreye konuldu hem varolan alt yapının yenilenmesi için harekete geçildi. Bu amaçla TCDD'ye, her yıl bir önceki yıla göre büyük artış gösteren yatırım ödenekleri ayrıldı. 2002 yılında 230 milyon YTL yatırım ödeneği ayrılan TCDD'ye, 2006 yılında 1 milyar 145 milyon YTL ödenek ayrıldı.
Bu ödeneklerle şu hatlarda hızlı tren projeleri başlatıldı:
* Ankaraİstanbul arasında seyahat süresini 3 saate düşürecek Hızlı Tren Projesi'nin temeli atıldı. Toplam 533 kilometre uzunluğundaki hattın Ankara-Eskişehir bölümünün inşaat çalışmaları tamamlandı. Hatta, hızlı tren test sürüşleri başladı. TCDD yetkilileri, hattın yıl sonunda hizmete verilebileceğini belirtiyor. Yetkililer, projenin Eskişehir-İstanbul etabının ise kredi görüşmelerinin devam ettiğini, projenin temelinin en kısa sürede atılacağını kaydetti.
*Ankara-Konya arasında seyahat süresini 1 saat 15 dakikaya indirecek toplam 212 kilometre uzunluğundaki projenin inşaat çalışmaları sürüyor. Proje tamamlandığında (Ankara-İstanbul hızlı tren hattı da dikkate alınarak) Konya-İstanbul arası seyahat süresi de 3 saat 30 dakikaya inecek.
Bu dönemde bazı hatlar için de hızlı tren uygulama projeleri hazırlandı. Bu hatlar da şunlar:
* Ankara-Sivas, 466 kilometre uzunluğunda, seyahat süresi 3 saate inecek,
* Ankara-İzmir, 623 kilometre uzunluğunda, seyahat süresi 3 saat 30 dakikaya düşecek,
* Bursa-Osmaneli, 106 kilometre uzunluğunda, seyahat süresi 30 dakikaya inecek.
Marmaray'ın temeli atıldı
Bu dönemde demiryolu taşımacılığının geliştirilmesi amacıyla Avrupa ile Asya'yı deniz altından demiryolu ile birbirine bağlayacak, 1860 yılında Sultan Abdülmecit tarafından avan projesi hazırlatılan 150 yıllık rüya Marmaray'ın da temeli atıldı. Bakan Yıldırım, koltuğunu İsmet Yılmaz'a bırakmadan bir gün önce yaptığı basın toplantısında, demiryollarına son 4.5 yılda 7.5 milyar YTL yatırım yapıldığını, bu yatırımın son 50 yılda demiryollarına ayrılan paydan daha yüksek olduğunu anımsattı.
Yük ve yolcuda artış kaydedildi
TCDD'de yaşanan yenilenme yük ve yolcu sayısını fırlattı. 2002 yılında 73.1 milyon olan yolcu sayısı, 2006 yılında 77.4 milyon kişiye yükseldi. Aynı dönemde taşınan yük miktarı da 14.6 milyon tondan, 19.6 milyon tona çıktı.
HAVAYOLU
Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım döneminde başlatılan 'Bölgesel Hava Taşımacılığı Projesi'yle hava taşımacılığı, 'ayrıcalık' olmaktan çıkarak, tüm yurttaşların erişebileceği bir hizmete dönüştü. İç hatlarda yaşanan serbestleşmeyle birlikte sektöre, kamu denetimindeki Türk Hava Yolları'nın (THY) yanı sıra özel yatırımcılar da hızla giriş yaptı. Sektörde THY, Atlasjet, Onur Air, SunExpress, Pegasus ve İzAir arasında gerek kalite gerekse fiyat konusunda kıran kırana bir yarış başladı. Rekabetin fiyatları kırmasıyla ulaşımda havayolunu tercih eden yolcu sayısı ciddi biçimde arttı. 2002 yılında iç hatlarda taşınan yolcu sayısı 8 milyon 500 bin düzeyindeyken, 2006 yılında 28 milyon 799 bine ulaştı. Dış hat yolcu sayısı ise 25 milyon 54 binden, 32 milyon 884 bine çıktı.
Uçak trafiğide katlandı
Yıldırım'ın görev yaptığı yıllarda yolcu sayısında görülen rekor düzeydeki artışa paralel iç ve dış hatlardaki uçak trafiği sa
yısı da önemli oranda yükseldi. 2002 yılında iç hatlarda 157 bin 415 olan uçak trafiği, 2006 yılında 343 bin 956'ya çıktı. Anılan yıllar arasında dış hatlarda 218 bin 626 olan dış hat uçak trafiği de 286 bin 713'e ulaştı.
Türk şirketleri dünyada 103 noktaya uçuyor
Son 5 yılda gündeme gelen uygulamalar sonucunda Türk sivil havacılık işleticileri bugün yurtiçinde 38 noktaya (2003'te 25), yurtdışında 103 noktaya (2003'te 78) uçuş yapıyor. Türk havayolu şirketlerinin, yurtdışı taşıma payı 2002 yılında yüzde 18 düzeyinde bulunurken, bu oran 2005 yılı sonunda yüzde 56'ya yükseldi. 2002 yılına göre 2006 yılında taşınan yolcu sayısında iç hatlarda yüzde 239'luk, dış hatlarda yüzde 31'lik bir artış kaydedildi. Son dönemde sivil havacılık sektörü dünyada ortalama yüzde 5 büyürken, Türkiye'de bu oran yüzde 30 olarak kayıtlara geçti. Türkiye için 2015 yılında öngörülen toplam trafik artışı 2006 yılında yakalandı.
Atıl havaalanları yeniden hizmette
Havacılık sektörünün canlanmasıyla birlikte daha önce kapatılan ya da uçuş olmayan havaalanları Tokat, Uşak, Sivas, Siirt, Çanakkale, Kahramanmaraş, Adıyaman, BalıkesirMerkez yeniden hizmete açıldı.
Havalimanlarına 1 milyar YTL yatırım
Bakan Yıldırım döneminde yapişletdevret (YİD) modeliyle AnkaraEsenboğa, İzmirAdnan Menderes, Dalaman ve Antalya 2'nci terminalleri inşa edildi. Özel sektör tarafından yapılan söz konusu yatırımlarla havalimanlarında 25 milyon yolcu/yıl kapasite yaratıldı. 22 bin kişiye ek istihdam sağlandı. Sektöre yaklaşık 1 milyar YTL'lik yatırım aktarıldı.
Devlete 6.5 milyar dolar gelir
Binali Yıldırım döneminde, çok önemli özelleştirmelere imza atıldı. Atatürk Havalimanı 3 milyar dolar, Esenboğa 250 milyon dolar, Antalya (bu ilde bulunan her iki terminal) 3.2 milyar dolar olmak üzere toplam 6.5 milyar dolara özel sektöre işletilmek üzere devredildi. Binali Yıldırım sportif havacılığa da büyük destek verdi. Özel sektörün 2003 yılında başlattığı ilk iç hat seferinde yolcular arasındaydı.
DENİZCİLİK
Bakan Yıldırım, denizcilik eğitimi almasının getirdiği avantajla bu alanda da önemli sayılan adımlar attı. Gemi denetiminde seferberlik başlatan Yıldırım, denetimlerle eğitimi paralel götürdü. Bu çerçevede Türk bayrakları gemilere, program dışı ileri sörvey ve ön sörvey yapıldı. 2006 yılında 23 ana limandan yurt dışına çıkış yapan 4 bin 619 gemiden, 2 bin 183'üne önsörvey uygulaması yapıldı. Bu çalışmalar sonucunda yabancı limanlarda tutulan gemi sayısı yıllar itibariyle geriledi. Yabancı limanlarda tutulan gemi 2001 yılında 211, 2002 yılında 160 idi. Bu sayı, 2006 yılında 43'e kadar düştü.
Sektöre ÖTV'siz yakıt dopingi
Bakan Yıldırım, sektörü gerek yük gerekse de yolcu taşımacılığında harekete geçirmek için bazı teşvikleri de yaşama geçirdi. Sektöre, teşvik olarak Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) sıfırlanmış yakıt verildi. Denizcilik sektörüne 2004 yılında 243 milyon ton, 2005 yılında 262.4 ton, 2006 yılında 283.5 milyon ton ÖTV'siz yakıt verildi. Sektöre, ÖTV'siz yakıt uygulamasıyla 3 yılda yaklaşık 700 milyon YTL destek sağlandı. Bu teşvikler sayesinde kabotaj taşımacılığında yolcumilde yüzde 99'luk, araçmilde yüzde 45'lik artış sağlandı.
Aşk gemileri geliyor
Bu dönemde liman tarifeleri ve fener ücretlerinde de indirim yapıldı. İndirimler sonucunda Türkiye, 'aşk gemisi' olarak bilinen kruvaziyer turizminde önemli bir aşama kaydetti. Bu kapsamda Türkiye'ye gelen gemi sayısı 2002 yılında 821 iken, bu sayı 2006 yılında bin 276'ya çıktı. Yolcu sayısı da artış kaydetti. 2002 yılında gelen yolcu sayısı 330 bin düzeyinde seyrederken, 2006 yılında 1 milyonu solladı.
Gemi sipariş rekoru
Bakan Yıldırım'ın görev yaptığı yıllarda
dünya konjonktürünün de etkisiyle gemi inşa sektörü de önemli bir ivme kazandı. Türkiye, dünya gemi siparişleri sıralamasında 396 bin DWT kapasiteyle 23'üncü sıradayken, 1 milyon 800 bin DWT kapasiteyle 8'inci sıraya yükseldi. Dünya gemi sipariş defteri son 3 yılda yüzde 89 büyürken, Türkiye'de yüzde 360 oranında büyüme kaydedildi.
Ro-Ro taşımacılığı
Uluslararası Ro-Ro taşımacılığında gözle görülür bir artış sağlandı. 2002 yılında 175 bin araç taşınırken, 2006 yılında 230 bin araç taşındı. 2005 yılı sonu itibariyle 2002 yılına göre yüzde 28 artış sağlandı.
2006 yılında KepezBrindisi ve DikiliVolos arasında yeni iki hat kuruldu.
Gemi filosu büyüdü
Binali Yıldırım'ın görev yaptığı 2003 ile Mayıs 2007 döneminde Türk deniz ticaret filosu da göreli olarak büyüdü. 2003 yılında bin 152 olan gemi sayısı, 2006 yılında bin 501'e çıktı. Kapasite de 5 milyon 113 bin GT'den, 2006 yılı sonu itibariyle 5 milyon 502 bin GT düzeyine ulaştı.
Avrupa'dan övgü
Denizcilik sektöründe görülen gelişme Avrupa Birliği'nin (AB) de dikkatinden kaçmadı. Birliğin 2006 yılında yayımlanan İlerleme Raporu'nda bu alanla ilgili olarak şöyle değerlendirme yapıldı: "Deniz taşımacılığında mevzuatın uyumunda ve güvenlikle ilgili yönetsel kapasitenin güçlendirilmesinde iyi düzeyde gelişme kaydedilmiştir. Balıkçı gemilerinin güvenliği, deniz kazalarının tahkiki, denizcilerin eğitim kalitesi ve denetlenmesi, yük gemilerinin güvenli yükleme ve boşaltımı, denizcilik ekipmanları ve liman kontrolleri konularında yönetmelikler yayınlanmıştır. 49 personeli olan bir Deniz Kaza Tahkik Kurulu oluşturulmuş, 200 uzman bayrak devleti ve liman devleti denetleyicileri işe alınmıştır. 2005 yılında alıkonulan Türk gemisi oranı yüzde 7.5'e düşmüştür."
KARAYOLU
Yıldırım'ın bakanlığı sırasında karayolu sektörü için hiç kuşkusuz en önemli adım, karayolu taşımacılığının bir yasaya kavuşturulması oldu. Bu düzenlemeyle sektörde, güçlü ve organize olmuş çok sayıda özmal taşıta sahip verimli işletmecilik yapılması hedeflendi. Bireysel taşımacılık yerine kurumsal taşımacılığı amaçlayan yasa, var olan atıl kapasitenin azaltılmasını ve belli bir süre sonra da yok edilmesini öngörüyor. Yasayla, Avrupa Birliği müktesebatına uygun olarak mesleki saygınlığa, mesleki ve mali yeterliliğe sahip hizmet kalite ve standardı ile verimi daha yüksek, düzenli, güvenli ve diğer taşıma türleri ile entegre bir karayolu taşımacılık sektörünün oluşturulması hedefleniyor. Sektör, Karayolu Taşımacılık Yasası ve ikincil mevzuatın yayımlanmasıyla gerek yük gerekse de yolcu taşımacılığında lisanslandırıldı. Bu operasyonla birlikte sektör geçmişe göre daha güvenle geleceğe bakarken, kayıtdışılığın önlenmesiyle de devletin uğradığı kayıplar (vergi ve benzeri) önlendi.
Bu dönemi desteklemek üzere yaşama geçirilen ve hazırlıkları süren projeler de şöyle:
l Kara Taşımacılığı Otomasyon Projesi (UNET)
l Şehirlerarası düzenli yolcu taşımacılığında taban ücret uygulaması
l Yurtiçi eşya taşımacılığında taban ücret uygulaması
l Edenetim kapsamında karayolu taşımacılığında etkin bir denetim faaliyetinin gerçekleştirilmesi
l Alo Ulaştırma Projesi
l Ekonomik ve teknik ömrünü doldurmuş yaşlı araçların tasfiyesi
l 30 adet ek karayolu ulaştırması sabit denetim istasyonunun kurulması projesi.
|
|
|
